“Οὐσιαστικὰ στὰ ἑλληνικὰ πλάστηκε ἡ χριστιανικὴ σκέψη … ἐπῆλθε ἡ μεγάλη μεσαιωνικὴ ‘ρήξη’ ἀνάμεσα στὴν Ἀνατολὴ καὶ στὴν Δύση, ποὺ θὰ ἀκολουθήσουν διαφορετικὲς ἐμπνεύσεις … Ἐνῷ ἡ ρωμαϊκὴ Δύση βλέπει νὰ ἐξαπλώνεται ἕνας αὐστηρὰ ρυθμισμένος μοναχισμός, οἰκοδομεῖ μιὰ θεωρία αὐταρχικὴ καὶ βασισμένη στὴν λογικὴ [στὸν ὑπολογισμὸ καὶ τὸν νόμο] καὶ χτίζει τοὺς πελώριους καθεδρικοὺς ναούς της, — τὸ Βυζάντιο, διαλλακτικώτερο, πιὸ ἀνθρώπινο, ἐμπιστεύεται μιὰ συλλογικὴ καὶ ἀποκεντρωμένη διαχείριση, μιὰ εὐσέβεια πολὺ πιὸ ἀνεκτική, ποὺ ἐξασφαλίζει τὴν ἐπιτυχία τοῦ μεγάλου ἱεραποστολικοῦ ἔργου του[[38]] … Ὁπότε, ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία γεμίζει μὲ μικρὲς ἐκκλησίες, κόκκινες στὸ ἐξωτερικό τους, ἀπὸ τὸ αἷμα τῶν μαρτύρων, σύμφωνα μὲ τὴν τρέχουσα συμβολικὴ ἑρμηνεία, καὶ στὸ ἐσωτερικὸ καλυμμένες μὲ τοιχογραφίες ἁπλοϊκὲς ἢ μεγαλοπρεπεῖς, γιὰ τὶς ὁποῖες ὁ Μπαρές, μιλῶντας γι’ αὐτὲς τοῦ Μυστρᾶ, ἔλεγε ὅτι μοιάζουν μὲ ἀραχνοΰφαντο μεταξωτό: αὐτὲς τὶς μικρὲς ἐκκλησίες ποὺ δίνουν ἀκόμη καὶ σήμερα στὸ ἑλληνικὸ τοπίο, πλάι στὰ μεγάλα ἀρχαῖα ἐρείπια, τὸ ἱστορικό του χρῶμα … Ἡ Ὀρθοδοξία διατήρησε στὴν χριστιανικὴ θρησκεία μιὰ αἴσθηση τοῦ τί εἶναι ἀνθρώπινο, ποὺ μᾶς ἀρέσει νὰ σκεφτόμαστε ὅτι ἔχει τὴν μακρινή της ἀπαρχὴ στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα”.[39]
Δὲν ὑπάρχει κἂν δυνατότητα νὰ γίνει μακρινὴ ἡ ἀρχή,[40] παρὰ μόνο ἂν συμβεῖ σχίσμα καὶ χάσμα, μέσα στὸ ὁποῖο, ὅμως, οἱ ‘ρομαντικὲς’ προαιρέσεις παραμένουν μάταιες. “Ἂς εἴμαστε μεῖς ἁμαρτωλοί”, σκέφτεται ὁ πιστὸς τοῦ Ντοστογιέφσκυ, “ἂς κολυμπᾶμε στὸ ψέμα κι ἂς μᾶς τριγυρίζει ὁ πειρασμός. Κάπου σ’ αὐτὸ τὸν κόσμο, σὲ κάποιο μέρος, ὑπάρχει ἕνας ἅγιος. Αὐτὸς ζεῖ μέσα στὴν ἀλήθεια, ξέρει τὴν ἀλήθεια. Πὰ νὰ πεῖ πῶς δὲν πεθαίνει ἡ ἀλήθεια στὸν κόσμο κ’ ἔτσι θά ‘ρθει κάποτε καὶ σὲ μᾶς καὶ θὰ ξαναδοθεῖ σ’ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ὅπως μᾶς εἶναι ὑποσχεμένο”.[41] Κι ὅμως, ἡ ἀλήθεια χαρίζεται σὲ ὅλους ἐδῶ καὶ αἰῶνες, ἀλλὰ δὲν παίρνουν ὅλοι, οὔτε εἶναι ὑποσχεμένο πὼς θὰ πάρουν ὅλοι. Σταυρώθηκαν δύο ληστὲς ἀλλὰ δὲν σώθηκαν δύο — καὶ τί κερδίσανε λοιπὸν μὲ τὸν Ὀδυσσέα / αὐτοὶ ποὺ βρήκανε τὸν θάνατο στὴν δίνη τῶν κυμάτων; /… Τί τοὺς δόθηκε αὐτονῶνε! Μελισσόκερο νὰ κλείσουνε τὰ αὐτιά…[42]
Σελ. 123456789101112131415
