Ἀκόμη κι ἂν νοιώθει κανεὶς νὰ βαρύνει πάνω ἀπ’ ὅλα ὁ κίνδυνος τῆς Ἱερᾶς Ἐξέτασης, δὲν προστατεύει τὴν ἐλευθερία ἀνακηρύσσοντας τὴν ἀλήθεια ἀπροσδιόριστη, ἀσήμαντη καὶ ἀδιάφορη: ἰδίως τότε χρειάζεται μεγαλύτερη ἀφοσίωση στὴν ἐπίγνωσή της καὶ στὴν δυνατότητα ἔγκυρων διακρίσεων καὶ ἱεραρχήσεων. Καταργῶντας τὸ φρόνημα δὲν ἀποτρέπουμε τὸ ἔργο τῆς Ἱερᾶς Ἐξέτασης, ἀλλὰ τὸ πραγματοποιοῦμε προκαταβολικά, καὶ μόνο φαινομενικὰ ἀναίμακτο. “Ἂς ἀρχίσουμε λοιπὸν ἀπὸ τὴν ἀλήθεια”, προτείνει ὁ ἅγιος Μακάριος. “Ἂς μὴ παραδοθοῦμε σὲ ψεύτικη σκέψη. Νὰ ἀποκτήσουμε πεῖρα τῶν ἀναστάσιμων ἀγαθῶν καὶ βέβαιη πίστη”.[187] Ἡ δῆθεν φιλάνθρωπη ἰσοπέδωση τῶν παραδόσεων ἀπὸ τὴν μοντέρνα βιο–μηχανία καὶ τὴν ἀμερικανική της αἰχμὴ φανερώνει μῖσος καὶ ὄχι ἀγάπη γιὰ τὴ ζωή — φανερώνει ἐξάρτηση ἀπὸ τὸν κόσμο, φόβο γιὰ τὸν θάνατο, βαθειὰ περιφρόνηση τοῦ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἄλλων.
ΑΚΟΜΗ ἐπιμένει καὶ ἄλλη πλάνη, πὼς ἡ ἄρνηση τῶν (ὁποιωνδήποτε) θρησκειῶν ταιριάζει τάχα σὲ πιὸ ‘φυσικὴ’ ζωή. Ὅμως, ἔτσι φυσικὴ ἔχει τὴν ζωή του τὸ βρέφος, τὸ ὁποῖο δὲν γνωρίζει οὔτε θρησκεία γιὰ νὰ τὴν ἀρνηθεῖ. Πῶς τὴν ἀπέκτησε μεγαλώνοντας; Γιὰ ποιό λόγο ἡ ‘φυσικὴ’ ζωὴ χρειάστηκε τὴν θρησκεία — πῶς τὴν δημιούργησε, τί κάνει νὰ πιστεύουμε ὅτι τώρα ἔπαψε νὰ τὴν χρειάζεται; Γιατί σημαίνει πιὸ φυσικὴ ζωὴ ἡ κατάργηση τῆς θρησκείας εἰδικῶς, καὶ ὄχι ἡ κατάργηση ὅλων ὅσα δημιουργοῦμε ἀφήνοντας τὴν ἡλικία τοῦ βρέφους;
Ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ ὑπάρχει θρησκεία δὲν τὴν ἀρνούμαστε ἀλλὰ τὴν σκεφτόμαστε, πλησιάζουμε στὴν πεῖρα ποὺ τὴν δημιούργησε, καὶ ἂν εἶναι ἀληθινὴ καὶ ἂν ἐμεῖς ἔχουμε προϋποθέσεις νὰ τὸ καταλάβουμε, ἀρχίζει νὰ γίνεται φανερὸ πὼς ἡ πρακτική της ἀξία βρίσκεται στὸν βαθμὸ ποὺ ἐπιτρέπει νὰ τὴν διασχίσουμε καὶ ὑπερβοῦμε. Ὅσο πιὸ μικρὸς ὁ βαθμὸς αὐτός, τόσο ἡ ὑπέρβαση σημαίνει ἰσοπέδωση καὶ ἡ πιστότητα φανατισμό. Πίστη ζωντανὴ καὶ ἀληθινή, ὄχι ἀδιάφορη ἐθιμοτυπία ἢ φανατικὴ ἰδεολογία, ἔχει ἐπίσης τὸ Μέτρο νὰ διακρίνει ὅσο ὑπάρχει, ἂν ὑπάρχει, “τὸ ὑπέροχο ποὺ βλέπουν γεμάτα θάμπος τὰ μάτια τῆς ἄλλης πίστης”.[188]
Ὄψη τραγικότητας ἀκόμη καὶ στὸν χριστιανισμό, ὅτι ὡς θρησκεία καταργεῖται. Καὶ ὅπως στὴν πρωτεύουσα διάσταση ὑπάρχει θάνατος πρὶν ἀπὸ τὸν βιολογικό, ἔτσι στὴν διάσταση τῶν πολιτισμῶν καὶ τῶν παραδόσεων, στὸν βαθμὸ ποὺ ἡ θεσμικότητα ἀποκρίνεται στὴν ἀλήθεια, καταλαβαίνει καὶ ὑποδέχεται ἥσυχα τὴν κατάργηση ποὺ τῆς δωρίζεται, ὥστε μεγαλώνει ὡς πρόσκληση στὸν κόσμο, δηλαδὴ γίνεται πιὸ καθολικὴ καὶ πιὸ ἀποστολική, καὶ μεγαλώνει ἐπίσης ὡς προσευχὴ στὸν Θεό, γίνεται πιὸ ἱερή. Ὁ Μανουὴλ Παλαιολόγος δίδασκε τὸν γυιό του, “μή πολεμᾶς μὲ χριστιανοὺς γιατὶ εἴμαστε ἀδέλφια, ἀλλὰ οὔτε μὲ κανέναν ἄλλο, οὔτε μὲ βαρβαρικὸ ἔθνος, ἂν ἔχει ὁρκιστεῖ εἰρήνη μαζί σου καὶ θέλει νὰ τηρήσει τοὺς ὅρκους του …
Σελ. 1234567891011
