Το 2000 στην Μαριούπολη εκδόθηκε το βιβλίο “Η τραγωδία της Μαριούπολης” για τα θύματα των πολιτικών καταπιέσεων στη Μαριούπολη και την Αζοφική. Η συγγραφέας του Γαλίνα Ζαχάροβα εδώ και 15 χρόνια ασχολείται με την αποκατάσταση των ονομάτων των χιλιάδων θυμάτων, χαμένων στην άβυσσο του ολοκληρωτισμού. Πάνω από ένα τρίτο αποτελούν οι Έλληνες από τη Μαριούπολη και τα ελληνικά χωριά της Αζοφικής.

Παραθέτουμε μια ενδεικτική λίστα ονομάτων.

Αντζάβενκο Ιβάν του Πέτρου. Έτος γέννησης 1897, ελληνικής καταγωγής, εργάστηκε στο κολχόζ «Δευτέρας πενταετηρίδας» του χ.Ουρζούφ ως αγρότης. Συνελήφθη από το δημοτικό τμήμα της Μαριούπολης της Λαϊκής Επιτροπής Εσωτερικών στις 22 Δεκεμβρίου 1937 για συμμετοχή στην δήθεν υπαρκτή «ελληνική εθνικιστική σαμποταριστικό-αντάρτικη οργάνωση». Από το Δικαστήριο ειδικής συνδιάσκεψης καταδικάστηκε στην ανώτερη ποινή – τουφεκισμό. Η καταδίκη εκτελέστηκε την ίδια μέρα. Αποκαταστάθηκε το 1989.

Αϊτούλ Λεώντης του Θεοδώρου. Έτος γέννησης 1913, ελληνικής καταγωγής, εργάτης του σιδηροδρομικού σταθμού της Μαριούπολης. Καταδικάστηκε από το δημοτικό τμήμα της Μαριούπολης της Λαϊκής Επιτροπής Εσωτερικών στις 22 Δεκεμβρίου 1937 για συμμετοχή στη δήθεν υπαρκτή «ελληνική εθνικιστική σαμποταριστικό-αντάρτικη οργάνωση» σε τουφεκισμό. Η καταδίκη εκτελέστηκε στις 12 Οκτώβρη 1938. Αποκαταστάθηκε το 1958.

Γαϊτάν Δημήτρης του Σταύρου. Έτος γέννησης 1901, ελληνικής καταγωγής, λογιστής του κολχόζ «Νεζαμόζνικ». Συνελήφθη από τα όργανα της Λαϊκής Επιτροπής Εσωτερικών στις 20 Δεκεμβρίου 1937 για συμμετοχή στην δήθεν υπαρκτή «ελληνική εθνικιστική σαμποταριστικό-αντάρτικη οργάνωση» και στην δολιοφθορά στο κολχόζ. Με την απόφαση της τρόϊκα της Λαϊκής Επιτροπής Εσωτερικών ΕΣΣΔ και του εισαγγελέα ΕΣΣΔ καταδικάστηκε σε ανώτερη ποινή – τουφεκισμό. Η καταδίκη εκτελέστηκε την ίδια μέρα. Αποκαταστάθηκε από το δικαστικό συμβούλιο του Ανώτερου Δικαστηρίου Ουκρανικής ΕΣΣΔ τον Φεβρουάριο του 1962.

Γάλλα Βασίλης του Βασίλη. Έτος γέννησης 1904, ελληνικής καταγωγής, λογιστής σχολείου μέσης εκπαίδευσης στο χ.Μάλυ Γιανισόλ. Συνελήφθη από το δημοτικό τμήμα της Μαριούπολης της Λαϊκής Επιτροπής Εσωτερικών για συμμετοχή στην ελληνική εθνικιστική σαμποταριστικό-αντάρτικη οργάνωση και μολονότι αθώος καταδικάστηκε στις 9 Φεβρουαρίου 1938 σε θανατική ποινή. Εκτελέστηκε στις 9 Φεβρουαρίου 1938. Αποκαταστάθηκε στις 14 Ιουνίου 1960.

Γρηγοράς Νικόλαος του Στυλιανού. Έτος γέννησης 1905, ελληνικής καταγωγής, τσομπάνης στο σοβχόζ «Ντζερζίνσκυ» της περιφέρειας της Μαριούπολης. Συνελήφθη από την Λαϊκή Επιτροπή Εσωτερικών της Μαριούπολης τον Γιανουάριο του 1938. Κρίθηκε ένοχος από το περιφερειακό διακστήριο για την αντεπαναστατική προπαγάνδα. Αποκαταστάθηκε στις 23 Ιουνίου 1989.

Οι Έλληνες της Αζοφικής είχαν πάρει ενεργό μέρος στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από την αρχή όμως του πολέμου η Ουκρανία είχε κατακτηθεί από τους Γερμανούς και πολλοί άνδρες δεν πρόλαβαν να στρατολογηθούν, παραμένοντας μέχρι το 1943 κάτω από τη διοίκηση των φασιστών.

Για τον λόγο αυτό, μετά την αποχώρηση των Γερμανών οι νεοσύλλεκτοι Έλληνες στρατιώτες δεν τύχαιναν της εμπιστοσύνης του σοβιετικού στρατηγείου. Χωρίς να τους δοθεί στοιχειώδης εκπαίδευση τους έστελναν στο μέτωπο, ως «κρέας για τα κανόνια». Ένα παράδειγμα είναι η σκληρή μάχη της Μελιτούπολης, όπου στάλθηκαν πολλοί νεοσύλλεκτοι που δεν είχαν καν τουφέκια. Ακριβώς εδώ χάθηκε το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων που σκοτώθηκαν στην περίοδο του πολέμου.

Πολλοί Έλληνες αποσπάστηκαν από το μέτωπο και στάλθηκαν στην έρημη και αραιοκατοικημένη περιοχή στις εκβολές του ποταμού Βόλγα δίπλα στην πόλη Γούριεβ. Πολλοί από αυτούς είχαν πεθάνει από έλλειψη τροφής και νερού.