Ποια είναι η διαφορά της φύσεως από τον πολιτισμό; Η φύση ισορροπεί μέσα σε τρομακτικές σφαγές που συμβαίνουν ακατάπαυστα κάθε δευτερόλεπτο. Ο πολιτισμός είναι μια τάξη του κόσμου που συνυπάρχουν ειρηνικά οι άνθρωποι. Άρα λόγω του πολιτισμού υπάρχει θάνατος. Η φύση δεν έχει θάνατο. Στη φύση ο θάνατος είναι στοιχείο της ισορροπίας, σε εμάς στοιχεία ισορροπίας είναι οι νόμοι, οι αξίες, οι θεσμοί, οι ηθικές, η κοινωνία. Αν δούμε ότι ξαφνικά κάτι το οποίο αγνοούμε μας ξανακάνει θνητούς, όλο το σύστημα μέσα μας κλονίζεται…

Το πρόβλημα του θανάτου δεν έχει να κάνει ακριβώς με το αν εξαερώνεσαι, αν γίνεσαι μηδέν. Κάποιοι σήμερα δεν σκέφτονται ότι το νόημα της ζωής είναι μια διαρκής αναγέννηση του χρόνου. Αυτό είναι το μεγάλο μυστήριο και αυτό ζητούν οι λαοί πίσω από τα σύμβολα των Αναστάσεων και των μεταμορφώσεων.

Το μεταμορφωτικό στοιχείο δεν είναι ότι γινόμαστε ξαφνικά νέοι αλλά ότι γινόμαστε κύριοι της μοίρας μας. Ό,τι χειρότερο μπορεί να μας τύχει είναι να ζούμε συνεχώς, χωρίς να αλλάζει ο χρόνος. Και υπ’ αυτή την έννοια η δημιουργική αντίληψη του αλλιώς είναι ένα ξύπνημα, μια αφύπνιση προς τον εαυτό μας. Ενώ ο θάνατος ο πραγματικός είναι να καταφεύγεις σε νεκροταφείο βεβαιοτήτων, είτε 150 χρόνια ζεις, είτε 300…

Είμαστε και ηθική και οικονομία ταυτόχρονα. Και, επομένως, έχει μεγάλη σημασία κάθε φορά αυτά τα διπλά κομμάτια του εαυτού μας να τα συναιρούμε και να τα συνδυάζουμε, έτσι ώστε να βγαίνει το αποτέλεσμα ενός αλλιώς μέσα στο οποίο εμείς αναγεννιόμαστε…

Η υγεία δεν εξαντλεί το νόημα της ζωής μολονότι στην Ελλάδα η μεγαλύτερη ευχή που δίνουμε πάντα είναι υγεία… Το ζητούμενο για εμάς είναι να ανοίξουμε φτερά σε μια δημιουργική ανασφάλεια…

Αν η ζωή έχει νόημα, είτε δεκαπέντε είτε 85, η ζωή είναι ίδια. Οπότε ορθώς νοιαζόμαστε για όλα αυτά τα πράγματα, αν έχει νόημα. Αν δεν έχει νόημα και είναι απλό φυσικό γεγονός, ναι η ζωή του 15άχρονου είναι σπουδαιότερη από αυτήν του 85άρη. Αλλά τότε πια πάμε σε κοινωνία αγέλης…

Όλος ο πολιτισμός, όλες οι αντιδράσεις είναι αυτο-κατανοήσεις. Αυτό το οποίο συμβαίνει τώρα, είναι τρόποι που μας καταλαβαίνουμε, όχι γεγονότα που συμβαίνουν. Η επιδημία, αν συμβεί ας πούμε στα ζώα, θα πεθάνουν όλα αδιαμαρτύρητα. Το ίδιο θα συμβεί και στα βρέφη. Ο άνθρωπος όμως είναι το μόνο ζώο που έχει σχέση με τον εαυτό του. Και επομένως το πρόβλημα του θανάτου δεν είναι θέμα αθανασίας, είναι κυριότητος που μπορείς να πετύχεις απέναντι στον χρόνο, δηλαδή δυνατότητα πρωτοβουλίας, δυνατότητας καινούργιου χρόνου. Αρκεί να μην εμπιστευόμαστε απολύτως τις δυνατότητες της γνώσης αλλά να προχωράμε στην ανάγκη κατανοήσεως.

Άλλες οι δυνατότητες, άλλη η κατανόηση. Μόνο με δυνατότητες βουτάμε σε ένα γκρεμό! Η κατανόηση θα μας σταματήσει. Άρα σκεφτείτε τον Σοφοκλή, σκεφτείτε το Θουκυδίδη, σκεφτείτε με όρους κατανοήσεως όχι με όρους αντιδράσεως. Η αντίδραση χωρίς κατανόηση μπορεί να είναι και ολέθρια…

Να φιλοσοφούμε όχι με όρους φυσικότητας του θανάτου αλλά με όρους πνευματικότητας του θανάτου. Να μην σκεφθούμε με όρους γατούλας, σκυλιού ή ελέφαντα. Μας νοιάζει μια νέα σχέση με τον χρόνο, όχι μόνο το μήκος και η επέκταση της ζωής…