Αρχικά οι μέτοικοι διατηρούσαν την προηγούμενη εκκλησιαστική τους οργάνωση. Το 1780 στη Μαριούπολη είχε ανασυσταθεί η επαρχία Γοτθίας και Καφφά, που καταργήθηκε μετά το θάνατο του μητροπολίτη Ιγνάτιου (16 Δεκεμβρίου 1786) το 1787. Στη θέση της δημιουργήθηκε το βικαριάτο της Θεοδωσίας και Μαριούπολης, το οποίο συνέχιζε τη λειτουργία του μέχρι το 1799. Κατόπιν οι ελληνικές εκκλησίες της περιφέρειας της Μαριούπολης μπήκαν στην επαρχία του Αικατερινοσλάβ.

Σύμφωνα με τα προνόμια που παρασχέθηκαν με το Διάταγμα της Αικατερίνης Β’, χορηγήθηκαν από 12 χιλιάδες εκτάρια γης στα περισσότερα ελληνικά χωριά (13 από 20).

Με την αύξηση του πληθυσμού τους, ένα μέρος των Ελλήνων μετακόμιζε στα νεοϊδρυθέντα χωριά, κάποιοι άλλοι επέστρεφαν στην Κριμαία. Είναι γνωστή η προσπάθεια των κατοίκων του Σαρτανά να εξαγοράσουν το 1805 την πατρώα τους γη στην Κριμαία, η αποτυχία της οποίας προκάλεσε ταραχές στο λαό.

Στις εδαφικές εκτάσεις της περιφέρειας της Μαριούπολης που δεν είχαν κατοικηθεί από τους Έλληνες, εγκαταστάθηκαν αργότερα άποικοι άλλων εθνικοτήτων: Ισραηλίτες χριστιανοί το 1831, Γερμανοί-μενωνίτες στα 1822-1824, Εβραίοι έποικοι στη δεκαετία του 1840.

Στα 1926-1928 στην Αζοφική τίθεται σε εφαρμογή φιλελεύθερη εθνική πολιτική που ευνοούσε την πολιτιστική ανάπτυξη των εθνικών μειονοτήτων. Στα σχολεία ξεκινάει η διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας, στη Μαριούπολη άρχισε τη λειτουργία της η ελληνική παιδαγωγική σχολή, στην οποία δίδασκαν καθηγητές από την Ελλάδα.

Από το 1930 στην ελληνική γλώσσα βγαίνει εφημερίδα “Κολλεχτιβιστής”, λογοτεχνικό περιοδικό “Νεότητα”, παιδικό περιοδικό “Πιονέρος”. Ο λογοτεχνικός συντάκτης του “Κολλεχτιβιστή” και ποιητής Γεώργιος Κοστοπράβ δημιουργεί μια ομάδα ποιητών, που απαριθμούσε 30 άτομα. Ο Γεώργιος Κοστοπράβ ήταν ο πρώτος Έλληνας που έγινε μέλος της Ενωσης συγγραφέων Σοβιετικής Ένωσης. Εκτός από τα δικά τους έργα, οι Ρουμαίοι λογοτέχνες έκαναν μεταφράσεις Ρώσων και Ουκρανών ποιητών.

Το 1932 ξεκινάει τη λειτουργία του το εθνικό ελληνικό θέατρο, ειδικά για το οποίο οι ποιητές Κωστοπράβ και Τελεντσής γράφουν θεατρικά έργα στην ρουμέϊκη διάλεκτο, όπως επίσης μεταφράζουν έργα Ουκρανών και Ρώσων λογοτεχνών. Συνολικά στο θέατρο αυτό ανεβάστηκαν 14 θεατρικά έργα.

Το Δεκέμβριο του 1935 στο χωριό Σαρτανά δημιουργήθηκε ελληνικό συγκρότημα τραγουδιού και χορού, το οποίο μέσα σε ένα χρόνο πραγματοποιεί συναυλίες στις πόλεις της Ουκρανίας, ενώ τον Αύγουστο του 1936 έλαβε μέρος στο φεστιβάλ ερασιτεχνικών συγκροτημάτων εθνικών μειονοτήτων στη Μόσχα, όπου πήρε την πρώτη θέση. Η επιτυχία αυτή έκανε διάσημο το συγκρότημα και τα ελληνικά τραγούδια στην εκτέλεσή του μεταδίδονταν πολλές φορές στο πανενωσιακό ραδιοφωνικό σταθμό της Κομμουνιστικής Διεθνούς.

Οι καταπιέσεις του Στάλιν που ξεκίνησαν το 1937 έβαλαν τέλος στην εθνική ανάπτυξη της ελληνικής διασποράς στην Ουκρανία.

Το 1937 βγαίνει ντιρεκτίβα της Λαϊκής Επιτροπής Εσωτερικών ΕΣΣΔ υπ. αρ.50216, στην οποία επρόκειτο για τον εντοπισμό και εκκαθάριση ενός ευρέως δικτύου εθνικών ελληνικών κατασκοπευτικών οργανώσεων, που είχαν σκοπό την κατάργηση της σοβιετικής εξουσίας στους τόπους συμπαγούς διαμονής των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης. Το έγγραφο περιείχε και έναν συγκεκριμένο αριθμό, έπρεπε να συλληφθούν 3800 άτομα (σε πρώτη φάση).

Αυτό που ακολούθησε ήταν μια εθνοκάθαρση και πραγματική τραγωδία για τον ολιγάριθμο ελληνικό λαό της Αζοφικής. Κλείστηκαν τα ελληνικά σχολεία, το θέατρο, εφημερίδα, καταργήθηκε το λαογραφικό συγκρότημα. Καταστράφηκαν ακόμα και όλα τα έγγραφα που θύμιζαν την ύπαρξή τους. Με ψεύτικες κατηγορίες εκτελέστηκαν όλοι οι Έλληνες διανοούμενοι, χιλιάδες εργάτες και αγρότες ελληνικής καταγωγής. Δεν υπήρχε ελληνική οικογένεια που δεν είχε χάσει ένα μέλος της από τις καταπιέσεις αυτές. Παραμένουν άγνωστοι μέχρι σήμερα οι τόποι εκτέλεσης και ταφής των θυμάτων του Στάλιν.