Ἀπό: Γ. Βαλσάμης, Οἱ Ἀρχαῖοι Ἕλληνες, Ἀθήνα 2014 (2η ἔκδοση).

ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ εἶναι ἀπὸ τὸν Δία”.[417] Ἕνα ἀπὸ τὰ ψιχία τῆς τράπεζας τοῦ Ὁμήρου, ποὺ μάζεψε ὁ Αἰσχύλος εὐλαβικά, καταλαβαίνοντας ὅτι ὁ Θεὸς ἐργάζεται ἀδιάκοπα μέσα στὸν ἄνθρωπο, ἀκόμη καὶ τὴν ὥρα τοῦ ὕπνου, καλῶν παιδιῶν ἔφορος[418] — σταλάζει στὴν καρδιὰ ἄθελά της μνήμη τοῦ πάθους, καταστρέφει τὸ πάθος σὲ μάθος καὶ χαρίζει φρόνηση.[419] “Μὲ τὰ ὄνειρα πολλὲς φορὲς εὐεργετεῖ ὁ Θεὸς τὴν ψυχὴ ποὺ ἀξίζει νὰ σωθεῖ”, μαρτυρεῖ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος.[420] Σύμφωνα μὲ τὸν Ρωμανό, πέρα ἀπ’ ὅλα ὅσα ἐργάζεται ὁ Θεὸς μὲ τὸν ὕπνο, διδάσκει τὴν ἀνάπαυση καὶ πραότητα τῆς ἀγάπης.

“Τὴν λύπη πάντα ὁ ὕπνος ἀκολουθεῖ, / κι ὁ μόνος ἀνύστακτος, αὐτὸν ποὺ κοιμόταν … ἦρθε καὶ τὸν ἀνακούφισε … σκεπάζοντας τὸν ἀπελπισμένο, /… διδάσκοντας τὸν προφήτη νὰ μισεῖ τὸ ἀπότομο, / μὲ ὅλους νὰ συμπάσχει / καὶ νὰ ἀγαπάει τὴν μετάνοια”.[421]

Ὁ Ὅμηρος ἀποκαλεῖ τὸν ὕπνο ἀμβρόσιο καὶ μελίφρονα: εἶναι θεῖος καὶ ἀθάνατος, ὅπως ἡ ἴδια ἡ νύχτα,[422] διαχέει στὴν ψυχὴ καὶ τὸν χῶρο της τὴν θαλπωρὴ τῆς θείας ἑστίας. “Καλὸ καὶ νὰ ὑπακοῦμε στὴ νύχτα”,[423] γιατὶ καὶ ἡ νύχτα εἶναι χάρισμα τοῦ Πνεύματος: “πῆραν μὲ τὴν καρδιά τους τὸ δῶρο τοῦ ὕπνου”.[424] Ὁ θεῖος ὄνειρος ποὺ ἔφθασε στὸν Ἀγαμέμνονα, “τὸν βρῆκε στὴν σκηνή του νὰ κοιμᾶται, καὶ εἶχε χυθεῖ ἀθανασίας ὁλόγυρα ὕπνος”.[425]

Ὕπνος καὶ Θάνατος εἶναι παιδιὰ τῆς Νύχτας καὶ φοβεροὶ Θεοί, σύμφωνα μὲ τὸν Ἡσίοδο, ἀλλὰ ἐνῷ ὁ πρῶτος χαρίζει ἡσυχία, ὁ δεύτερος ὁδηγεῖ στὸν ἅδη καὶ εἶναι “ἐχθρὸς ἀκόμη καὶ τῶν ἀθάνατων θεῶν”.[426] Ἀδελφὸς τῆς Λήθης καὶ τοῦ Θανάτου, στὸν ὀρφικὸ ὕμνο ὁ Ὕπνος παρηγορεῖ ἀπὸ τὶς λύπες καὶ διασώζει τὶς ψυχὲς φέροντας θανάτου μελέτην. Γιὰ τὴν θεία παιδεία ὁ Πλάτων ἐξηγεῖ ὅτι ἀκόμη καὶ στὸν ὕπνο χρειάζεται τὸν ἔρωτα καὶ ἀδύνατη ἀλλιῶς, γιατὶ μόνο ἡ ἐρωτικὴ ἐξάπλωση ὑπερβαίνει τὴν ἀπόλυτη διαφορὰ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου ἑνώνοντας τὰ διεστῶτα: ἂν καὶ “ὁ Θεὸς δὲν ἀναμιγνύεται μὲ τὸν ἄνθρωπο, μέσα ἀπὸ τὸν ἔρωτα συμβαίνει κάθε συναναστροφὴ καὶ ἐπαφὴ τῶν Θεῶν μὲ τοὺς ἀνθρώπους — καί ὅταν εἶναι ξυπνητοὶ καί ὅταν κοιμῶνται”.[427]

Μέσα ἀπὸ ὄνειρο ὁ Θεὸς φανέρωνε ἐπίσης θεραπεῖες ἀσθενειῶν, (κύρια μέριμνα τῶν θεραπευτῶν τοῦ Ἀσκληπιοῦ ἦταν νὰ προκαλοῦν καὶ νὰ ἑρμηνεύουν τὸ ὄνειρο), βοηθῶντας γιὰ ὅλα μέσα ἀπὸ χρησμούς, οἰωνούς, κάθε εἴδους σημεῖα — καὶ “θὰ εἴχαμε ἄδικο, ἂν πιστεύαμε πὼς οἱ δεισιδαίμονες ἦταν ἄνθρωποι χωρὶς καμμιά μόρφωση. Ἕνας πλούσιος πολιτικὸς ὅπως ὁ Νικίας, ἕνας συγγραφέας, μαθητὴς τοῦ Σωκράτη, ὅπως ὁ Ξενοφῶν, τριγυρίζονταν ἀπὸ μάντεις καὶ χρησμολόγους … κι ἔκαναν καὶ τελετὲς τὸ ἴδιο σχολαστικὲς μ’ αὐτὲς ποὺ κάνει καὶ ὁ δεισιδαίμονας τοῦ Θεόφραστου”.[428] Ὅμως δεισιδαιμονία προκύπτει μόνο στὸν βαθμὸ ποὺ ὁ ἄνθρωπος θεωρεῖται παίγνιο τῶν δυνάμεων: ἄλλο νὰ μαντεύεις καταθλιπτικὲς διαπλοκὲς μιᾶς ἀνάγκης, καὶ ἄλλο νὰ προσπαθεῖς νὰ καταλάβεις Λόγο.

“Ὑπάρχουν οἰωνοὶ ὅλων τῶν εἰδῶν: θαύματα, γιατὶ κάθε ἀφύσικο ἢ θαυμαστὸ θέαμα, κάθε γέννηση τέρατος ἀπὸ ζῶο ἢ ἀπὸ ἄνθρωπο εἶναι ἕνα σημεῖο σπουδαῖο — ἀτμοσφαιρικοί: ἡ βροχή, ἡ βροντή, εἶναι σημάδια τοῦ Δία (Διοσημεῖαι) — οἰωνοὶ ὁρατοί: κάθε ἀναπάντεχη συνάντηση, κυρίως τὸ πρωΐ, ὅταν βγαίνει κανεὶς ἀπὸ τὸ σπίτι του, εἶναι καλὸς ἢ κακὸς οἰωνός — ἀκουστικοί: κάθε λέξη ποὺ ἀκούει κανεὶς νὰ λένε ξαφνικά, κάθε θόρυβος, κραυγὴ ἢ ἦχος ποὺ δὲν τὸν περιμένει εἶναι μιὰ κληδὼν (οἰωνὸς ἀκουστικὸς) ποὺ ἐπιδέχεται ἑρμηνεία — τέλος ψυχολογικοί: κάθε ἀθέλητη κίνηση ποὺ τὴν προκαλεῖ ἡ ἐπιληψία (ἡ ‘ἱερὰ νόσος’) ἢ πιὸ ἁπλὰ ἀκόμη ἕνας βόμβος τῶν αὐτιῶν ἢ ἕνα φτάρνυσμα ἔχουν κάποια σημασία, ἀφοῦ ἡ θέληση τοῦ ἀνθρώπου ἐπάνω σ’ αὐτὰ τὰ θέματα δὲν ἔχει καμμιά δύναμη”.[429]