XXXIV.
Πάρετε στὴν τύχη μερικὰ ἀπὸ τὰ σημερνὰ ἑλληνικὰ ἔντυπα, στίχους, ἀφηγήσεις, συζητήσεις ἰδεῶν. Τί θὰ συναντήσετε σχεδὸν παντοῦ; Ἀνία, ἀπογοήτευση, νοσταλγία τῶν περασμένων, μοιρολατρεία, ἡττοπάθεια.
XXXV.
Μίλησα κάπου γιὰ μιὰ ἀνόρθωση τῆς ψυχῆς. Ἡ ἔκφραση αὐτὴ εἶναι ὄμορφη μὰ πολὺ ἀόριστη, τὸ ξέρω καλά, καὶ κινδυνεύει νὰ θεωρηθεῖ ἕνας ρητορισμὸς χωρὶς περιεχόμενο. Τὸ αἰσθανόμαστε ὅλοι πὼς ἡ ψυχὴ εἶναι ξεπεσμένη σήμερα στὴν Ἑλλάδα, πὼς οἱ ἐξωτερικὲς μεταρρυθμίσεις τῶν πολιτικῶν μας, καὶ τὰ ἐπιφανειακὰ σχέδια ἀνασυγκρότησης ποὺ μᾶς φέρνουν κάθε τόσο ἐμβριθεῖς διδάχτορες ἀπὸ τὰ Πανεπιστήμια τῆς Δύσης, δὲν κατορθώνουν νὰ θεραπεύοσυν τίποτα γιατὶ τὸ κακὸ εἶναι στὰ βάθη. Δὲ μᾶς λείπουν σήμερα μονάχα οἱ ἀτομικὲς ἀξίες. Ὕστερα ἀπὸ τὴ συρροὴ τόσων κλονισμῶν καὶ καταστροφῶν ἡ ἐξάντληση τῶν ἀξιῶν εἶναι φυσικὴ καὶ δὲν πρέπει νὰ παραξενεύει οὔτε νὰ ἀπογοητεύει κανέναν. Μᾶς λείπουν ὅμως ὁλότελα κ᾽ οἱ ἀρετὲς τῆς ψυχῆς ποὺ θὰ βοηθήσουν τὴ γέννηση νέων ἀξιῶν καὶ θὰ τὶς θρέψουν – τὰ ὑψηλὰ καὶ εὐγενικὰ συναισθήματα, ἡ θέληση νὰ ξεπεράσουμε τὸν ἑαυτό μας, ἡ ἀνάγκη τῆς Ἰδέας. Μᾶς λείπει τρομερὰ ἡ αὐτοπεποίθηση. Ἡ ἥττα τσάκισε κάθε λεβεντιὰ καὶ ἀποστέγνωσε τὶς καρδιές.
XXXVI.
Τί ἀνάγκη νὰ προσπαθήσουμε, νὰ ἀγωνιστοῦμε, νὰ ζήσουμε ἀφοῦ «τίποτα δὲν μπορεῖ νὰ γίνει στὸ Ρωμαίικο»; Τέτοιο εἶναι τὸ δίδαγμα ποὺ ἐξάγεται ἀπὸ τὰ λόγια τῶν περισσότερων πνευματικῶν ὁδηγῶν μας. Ἡ σπουδαιότερη ἀσχολία τους εἶναι νὰ καταστρέφουν τὶς ἐλπίδες τῶν νεωτέρων τους καὶ νὰ συντηροῦν τὸ μαρασμὸ τῆς Ἑλλάδας.
XXXVII.
Ἡ νεοελληνικὴ ποίηση δὲν κατώρθωσε ποτέ, οὔτε στὶς πιὸ λαμπρὲς στιγμές της, νὰ χειραφετηθεῖ ὁλότελα ἀπὸ τὴν ἀπογοήτευση τοῦ δημοτικοῦ τραγουδιοῦ ποὺ εἶναι (μὴν τὸ ξεχνοῦμε) τὸ τραγούδι τῶν ραγιάδων. Καὶ μέσ᾽ στὶς πιὸ ἡρωικὲς προσπάθειές της γιὰ τὴν κατάχτηση τοῦ κόσμου αἰσθανόμαστε νὰ λανθάνει ἡ ἀγάπη τοῦ θανάτου. Οἱ ποιητές μας ζοῦν βέβαια, ἀγαποῦν καὶ μισοῦν, ἐνθουσιάζονται, παλεύουν, μὰ ὅλοι κλαῖνε ὅταν μείνουν μόνοι μὲ τὸν ἑαυτό τους.
XXXVIII.
Τὰ μόνα καθήκοντα τοῦ Κράτους τὰ σχετικὰ μὲ τὴν πνευματικὴ ζωή, εἶναι νὰ συγχρονίσει τὴν ἀναχρονιστικὴ ἐκπαίδευσή μας καὶ νὰ σέβεται τὴν ἐλευθερία τῆς σκέψης. Ἂς μὴ τοῦ ζητοῦμε περισσότερο γιατὶ ὑπάρχουν πολλὲς πιθανότητες πὼς θὰ μᾶς κάνει νὰ μετανοήσουμε.
Σελ. 1234567
