Πότε ἡ ἐπικράτεια τῆς παλαιᾶς Ρώμης ἀρχίζει νὰ ἀποκτᾶ ἰδιώματα ποὺ χαρακτηρίζουν κυρίως τὴν Αὐτοκρατορία τῆς Κωνσταντινούπολης; Σύμφωνα μὲ τὸν Ζακυθηνό, “προτιμοτέρα φαίνεται ἡ χρονολογία 395,” ὁπότε διακρίνονται δύο τμήματα, διότι “ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης τὸ ἀνατολικὸν κράτος ἀπομακρύνεται τῆς Δύσεως καὶ ὁσημέραι προάγεται πρὸς τὰς χαρακτηριστικάς του μορφάς”. Δὲν ὑπάρχει διαφωνία μεταξὺ τῶν ἐρευνητῶν ὅτι κυριώτερη ὅλων μεταμορφωτικὴ δύναμη τῆς Αὐτοκρατορίας ὑπῆρξε ὁ ἐκχριστιανισμός. Στὴν δύναμη αὐτὴ προστίθεται ὁ ἐξελληνισμός, ἐφόσον τὰ ἑλληνικὰ γράμματα ἀπετέλεσαν θεμέλιο τῆς παιδείας στὰ βυζαντινὰ χρόνια. Ὅπως ἐξηγεῖ ὁ Ὀστρογκόρσκυ, στὸν πολιτισμὸ τῆς Νέας Ρώμης συμβάλλουν ὁ ρωμαϊκὸς νόμος, ἡ ἑλληνικὴ παιδεία καὶ ἡ χριστιανικὴ πίστη.