Ἡ συνάντηση χριστιανικῆς καὶ ἀρχαίας ἑλληνικῆς πνευματικότητας, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὸ βυζαντινὸ πνεῦμα, ἂν καὶ συμβαίνει ἤδη τὴν ἐποχὴ τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἑδραιώνεται πολιτικὰ στὴν Αὐτοκρατορία στὶς ἀρχὲς τοῦ τέταρτου αἰώνα, ὅπου εἶναι σωστὸ νὰ ἀναγνωρίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ Βυζαντίου, ἑστιάζοντας συμβολικὰ στὴν ἵδρυση τῆς Κωνσταντινούπολης, τῆς νέας, δηλαδὴ χριστιανικῆς, Ρώμης, μόνης πρωτεύουσας τὴν χιλιετία ποὺ ἀκολούθησε, στὸ πέρασμα τοῦ χρόνου τραγικὰ ταυτιζόμενης μὲ τὴν Αὐτοκρατορία.
*
Μιλοῦμε γιὰ μεσαιωνικὴ περίοδο ἀναφερόμενοι συνήθως στὴν δυτικὴ Εὐρώπη, κάποτε ὅμως καὶ στὴν βυζαντινὴ Ἀνατολή. Οἱ ἄνθρωποι τότε δὲν καταλάβαιναν τὸν πολιτισμό τους ‘μεσαι¬ωνικό.’ Ὁ Ἑλληνισμὸς ἀκόμη σήμερα δὲν καταλαβαίνει στὴν Αὐτοκρατορία τῆς ΚΠολης ἐνδιάμεση παροδικότητα, ἁπλῶς, καὶ μᾶλλον κακῶς, παρεμβαλλόμενη ἀνάμεσα στὸ παρὸν καὶ τοὺς Ἀρχαίους. Ὄχι μόνο δὲν πέθανε τὸ 1922, ἀλλὰ πρὸς τὸ παρὸν καὶ ἐν γένει τὸ Βυζάντιο ἀποτελεῖ πηγὴ ζωῆς, σημαίνοντας λαμπρότητα ἱερὴ καὶ κοσμική, θεμελίωση καὶ μαζὶ ἀποκορύφωση τοῦ παρόντος, ἐφόσον τὸ κέντρο βρίσκεται στοὺς μεγάλους Πατέρες καὶ Θεολόγους. Συγκρίνοντας μὲ τὸ Βυζάντιο δὲν ἀναγνωρίζουμε πρόβλημα ποὺ εὐχάριστα προσπεράσαμε, ἀλλὰ ἕνα καλύτερο ἑαυτό, ἀνώτερη καὶ ὄχι ‘σκοτεινὴ’ κατάσταση.
Ἐνῶ ὁλόκληρος ὁ ἑλληνορωμαϊκὸς κόσμος βαπτιζόταν γινόμενος ὄχι ‘μεσαιωνικός,’ ἀλλὰ νέος, σὲ Δύση καὶ Ἀνατολή (ἡ Δύση ἵδρυσε τὴν Κωνσταντινούπολη ὡς νέα Ρώμη), μόνο στὸ Βυζάντιο ἡ νεότητα παρέμεινε τέτοια. Μετὰ τὴν ἀποτυχία τοῦ παπισμοῦ νὰ παιδαγωγήσει τὰ ἔθνη τῆς εὐθύνης του, ἡ Δύση ἀντὶ γιὰ νέο καταλάβαινε τὸν ἑαυτό της ‘μεσαιωνικό,’ ἀνάξιο νὰ παραμένει στὴν ὕπαρξη καὶ στὴν ἴδια τὴν ἱστορία, παροδικὸ καὶ ‘σκοτεινό,’ ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ‘διαφωτισμένη’ καὶ κατ’ οὐσίαν νεοσυγκρητιστικὴ κατάστασή της.
Ἡ Δύση ἀνακάλυψε στὴν ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα τὴν δυνατότητα, καιρὸ νὰ διαμορφώσει τὴν ψυχή της, νὰ θέσει τὰ δικά της ἐρωτήματα μὲ τὸν δικό της τρόπο, νὰ κερδίσει τὴν ἐλευθερία της. Νομίζω ὅτι ὁ μόνος λαὸς ποὺ εἶχε προετοιμαστεῖ γιὰ τὴν βάπτισή του ἦταν οἱ Ἕλληνες, καὶ κάθε λαὸς ποὺ ἐνδέχεται νὰ βαπτιστεῖ ἀληθινά, χρειάζεται προηγουμένως ἐσωτερικὴ δική του προετοιμασία — δοκιμασία, κίνδυνο, ἔξοδο ἀπὸ κάθε βεβαιότητα ὁποιαδήποτε, ὅπως ἀκριβῶς συνέβη μὲ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες.
Σελ. 12
