Ο Βοήθιος (περ. 477-524 μ.Χ.) είναι ίσως ο μόνος χριστιανός της Δύσης, που αγάπησε τόσο πολύ τον κόσμο ως κόσμο των μορφών της ελληνικής αρχαιότητας. Στον ίδιο έχει την έναρξή της η αριστοτελική σχολαστική πλευρά της μεσαιωνικής φιλοσοφίας, με την Παρηγοριά της Φιλοσοφίας να συμβάλει επίσης στην πλατωνική πλευρά της και να παραδίδει αντί διαθήκης την επίγνωση ότι ευτυχία των ανθρώπων είναι η μεταμόρφωσή τους στην ένωση με τον Θεό.

1. Βίος και έργα

Ρωμαίος φιλόσοφος και πολιτικός του 6ου αιώνα, ο Βοήθιος (Anicius Manlius Severinus Boethius, περ. 477-524 μ.Χ.) είναι γνωστός κυρίως για το φιλοσοφικό ποίημα Παρηγοριά της Φιλοσοφίας (Consolatio Philosophiae) που συνέθεσε στο τέλος του βίου του (523-4 μ.Χ.), κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του από τον Οστρογότθο Θεοδώριχο, εξαιτίας συκοφαντικής κατηγορίας ότι συνωμοτούσε με την Κωνσταντινούπολη. Οι μικρότητες της αυλικής μηχανορραφίας οδήγησαν τον ίδιο στη θανάτωση με απίστευτα βασανιστήρια, ενώ αποστέρησαν για αιώνες τη δυτική Ευρώπη από τα έργα του Αριστοτέλη και πολύ περισσότερο από τα έργα του Πλάτωνα.

Οι μεταφράσεις που πρόλαβε να εκπονήσει περιλαμβάνουν την Εισαγωγή του Πορφυρίου στις Κατηγορίες του Αριστοτέλη (3ος αι.), σταθερό σχολικό εγχειρίδιο για την επόμενη χιλιετία, τις ίδιες τις Κατηγορίες, το Περί Ερμηνείας, τα Αναλυτικά, τα Τοπικά και τους Σοφιστικούς Έλεγχους του Αριστοτέλη (η πατρότητα των τριών τελευταίων αμφισβητείται). Ο ίδιος υπομνημάτισε τα Αναλυτικά και (με νεοπλατωνική προοπτική) το Περί Ερμηνείας του Αριστοτέλη, την Εισαγωγή του Πορφύριου και τα Τοπικά του Κικέρωνα, ενώ συνέθεσε δικά του έργα σχετιζόμενα με τη λογική –για τους κατηγορικούς και υποθετικούς συλλογισμούς, για τις διαφορές των τόπων.

Διασώζονται επίσης τα πρώτα δύο μέρη έργου του περί αριθμητικής, έργο του περί μουσικής, αποσπάσματα περί γεωμετρίας, και ακόμη πέντε θεολογικές πραγματείες: De Trinitate, Utrum Pater et Filius et Spiritus Sanctus de divinitale substantialiter praedicentur, Quomodo substantiae, De fide catholica (η γνησιότητα της οποίας αμφισβητείται), Contra Eutychen et Nestorium. Ένα έργο του περί αστρονομίας έχει χαθεί.

2. Φιλοσοφικές ιδέες και επίδραση

Ο Βοήθιος, μολονότι απέχει από τον χριστιανικό συμβολισμό, αλλά όχι από τις χριστιανικές αξίες, ίσως αναγνωρίζοντας στην κλασική αρχαιότητα τη δυνατότητα να απευθύνεται πιο ριζικά στον άνθρωπο, και (όπως υποθέτει μέρος των ίδιων των μεσαιωνικών ερμηνευτών) επιθυμώντας την Παρηγοριά της Φιλοσοφίας σαν πνευματική διαθήκη του ανεμπόδιστη από θρησκευτικές προκαταλήψεις, ελάχιστα σκανδάλισε, ενώ το έργο διαβάστηκε όσο η Βίβλος στη διάρκεια του Μεσαίωνα, και όχι λίγο στους επόμενους αιώνες.

Ελλείψει δικής του εξηγήσεως, μόνο βέβαιο είναι ότι η πίστη του Βοήθιου στη χριστιανική αποκάλυψη, που πια δεν αμφισβητείται από καμμιά μερίδα της έρευνας, δεν του ασκούσε ιδεολογική πίεση, τουλάχιστον όχι στο τέλος του βίου του. Είτε από μεγάλη εκτίμηση στην παιδαγωγική αξία των κλασικών ελληνικών γραμμάτων, είτε για άλλους λόγους, ολοκλήρωσε τον βίο του εξωτερικά έγκλειστος, εσωτερικά ελεύθερος.

Εύστοχα συσχετίζεται η εκδίωξη των Μουσών στο πρώτο μέρος του έργου με την εξορία του Ομήρου από την πλατωνική Πολιτεία. Η εντύπωση για τον βίο ως ‘περιπετειώδη’ είναι ο τρόπος με τον οποίο η απερισκεψία οικειοποιείται την εγγενή μεταβλητότητα της ύπαρξης, όμως η πραγματική φύση του χρόνου ως κινητού αιώνος επιζητεί αναγωγή στη θεία πρόνοια και επίγνωση νοηματικής σταθερότητας και ασφάλειας. Έτσι ο Βοήθιος αξιοποιεί τη στωϊκή πεποίθηση περί ιερής σημασίας των αναγκαιοτήτων του βίου. Ο Θεός γνωρίζει όλο τον χρόνο στη μία ‘στιγμή’ της αιωνιότητας —τίποτα δεν έπεται, δεν έχει παρέλθει και δεν είναι άγνωστο.

Σχόλια

Σχετικές δημοσιεύσεις (αυτόματη επιλογή)

Αρχική σελίδα