Ἡ δῆθεν σύνεση, καὶ ἡ φιλανθρωπία

Συζητῶντας προέκυψε τὸ ζήτημα αὐτό, μήπως ἀποδεικνύει μειονέκτημα ὅταν ὁ φιλάνθρωπος δὲν ἐλέγχει σὲ ποιοὺς δίνει.

Θυμήθηκα τὴν συζήτηση διαβάζοντας ἕνα ἄρθρο ὅπου ὁ Τσὰρλς Κέννυ προτείνει νὰ ἀντιμετωπίζεται ἡ φιλανθρωπία σὰν μιὰ ἐπένδυση γιὰ λογαριασμὸ τοῦ ἄλλου. Ὁ Κέννυ ἀναφέρεται στὴν ὀργανωμένη συμπαράσταση τῶν κυβερνήσεων καὶ τῶν ἱδρυμάτων, ὅταν τὰ ποσὰ εἶναι μεγάλα, ὅμως τὸ ἄρθρο του δὲν εἶναι ἄσχετο μὲ τὴν πιὸ προσωπικὴ καθημερινότητα, ὑποδεικνύοντας ὅτι στὴν κίνηση τῆς φιλανθρωπίας ἐξ ὁρισμοῦ προέχει τὸ συμφέρον τοῦ ἄλλου.

Δὲν θὰ χρειαζόταν ἡ διευκρίνιση, ἂν δὲν περίσσευε ἡ σκληρότητα, ὅταν τὴν ‘φιλανθρωπία’ ὑποκινοῦν αἰσθήματα καθήκοντος καὶ ἐνοχῆς, ὄχι οἰκειότητας καὶ πραγματικῆς ἀλληλεγγύης, ὥστε κατὰ κανόνα ἀποφεύγεται, ὅπως τὸ περιγράφει ὁ Μ. Βασίλειος, μὲ τὴν ἀνελέητη διάθεση νὰ ἐφευρίσκει στὰ πάντα ἀφορμὴ ὑπεκφυγῆς, “ἂν μᾶς ἔρθει ἕνας φτωχός, καὶ συμβεῖ νὰ φοράει καλὰ ροῦχα, ποὺ κάποιος μπορεῖ νὰ τοῦ ἔχει δώσει, τὸν διώχνουμε λέγοντας πὼς εἶναι ἄπληστος, καὶ ὁρκιζόμαστε ὅτι παριστάνει τὸν φτωχό, ἐνῷ ἂν σκεπάζεται μὲ σάπια κουρέλια, καὶ πάλι τὸν διώχνουμε ὡς βρωμερό…” (Περὶ τοῦ μή προσηλῶσθαι τοῖς βιωτικοῖς, PG 31, 553).

Ἀναφερόμενος στὴν φιλανθρωπία τῆς μεγάλης κλίμακας ὁ Κέννυ προσθέτει ὅτι στερεῖται νοήματος νὰ κατηγοροῦμε μία χώρα ὅτι βρίσκεται σὲ ἀνάγκη ἐπειδὴ ὁ λαὸς εἴτε οἱ κυβερνήσεις εἶναι ἀνάξιοι, τεμπέληδες, ἀπατεῶνες, κλπ: ἐνδιαφέρει ἀποκλειστικά, ἂν ἡ δωρεὰ θὰ κατορθώσει τὰ ἐπιθυμητὰ ἀποτελέσματα — οἰκονομικὴ ἀνάπτυξη, ἐνίσχυση τῆς ὑγείας, τῆς παιδείας, ἢ ὅποιο ἄλλο στόχο μπορεῖ νὰ ἔχει κάθε φορὰ ἡ κυβέρνηση ἢ τὸ ἵδρυμα ποὺ ἀποφασίζει νὰ βοηθήσει μιὰ χώρα.

Στὴν περίπτωση τῆς πιὸ προσωπικῆς καθημερινότητας, τῆς φιλανθρωπίας ‘τῶν δρόμων,’ τὰ ποσὰ εἶναι μικρά, ὥστε πράγματι κερνάει κανεὶς μιὰ μπύρα, ἐπηρεάζοντας μὲ τὴν καλή του διάθεση παρὰ μὲ τὸ ποσὸ ποὺ δίνει.

Ἐδῶ δὲν νοεῖται ἐκτίμηση καὶ ἀπαίτηση ἀποτελεσμάτων, χρειάζεται ὑπερβολὴ μικροψυχίας, ἂν πρόκειται νὰ ὀργανώνονται γιὰ κάθε εἰκοσάευρο εἰδικὲς ἀποστολὲς διερεύνησης.

Ἂν κυριαρχεῖ στὸ ζήτημα τῆς φιλανθρωπίας ἕνα μειονέκτημα, δὲν εἶναι ἡ ἀφέλεια ἀλλὰ ἡ ἀναισθησία, ἀπουσία συμμετοχῆς στὴν ταλαιπωρία τοῦ ἄλλου. Χρειάζεται νὰ ‘πονηρέψουμε’ αὐτὸν ποὺ δίνει, κάνοντάς τον καχύποπτο γιὰ νὰ μὴ τὸν ἐξαπατοῦν οἱ ‘ἐπιτήδειοι,’ ἢ μήπως χρειάζεται νὰ δυναμώσουμε τὴν ἴδια τὴν καλή του διάθεση;