Στη Δυτική Ευρώπη ανάμεσα στον 11ο και τον 14ο αιώνα αναπτύχθηκαν πεσιμιστικές δυϊστικές τάσεις, που μοιάζει να απηχούν την πλατωνική αντίθεση ύλης και πνεύματος, ίσως με τη μεσολάβηση γνωστικών και μανιχαϊστικών θεωρήσεων των πρώτων χριστιανικών αιώνων.

Οι μεσαιωνικές δυϊστικές αιρετικές κοινότητες απέδιδαν την υλική πραγματικότητα στον Διάβολο, οπότε ο άνθρωπος έμοιαζε εμπαιζόμενος, παγιδευμένος στον κόσμο όπως σε κόλαση. Τα Μυστήρια της Εκκλησίας επικρίνονταν ως στερούμενα σωτηριολογικής αξίας, η προσκύνηση του Σταυρού καταδικαζόταν ως ειδωλολατρία, ο γάμος αποφευγόταν για να μην διαιωνίζεται η φυλάκιση στην κακία της υλικότητας.