Ἀπὸ τὰ στοιχεῖα

ΣΑΠΙΟ αἷμα κυκλοφορεῖ ἀπὸ διαδρομὲς φανερές, καὶ ἀρκετὲς πιὸ ἀνύποπτες, ὅπως στὴν περίπτωση ποὺ ἐνδιαφέρει ἐδῶ, τοῦ ἑλληνικοῦ ὕμνου. Ἔργο μεγάλου ποιητῆ καὶ ἰσχυρὸ θεμέλιο τῆς κοινωνίας, μέσα καὶ ἀπὸ τὴν γενική του χρήση ἔχει ἐγκατασταθεῖ στὸ ἀπυρόβλητο, ὡς ἐὰν ἡ ἀξία του ἦταν αὐτονόητα μεγάλη. Χρησιμοποιεῖται στὰ σχολεῖα, σὲ ἐθνικὲς ἐκδηλώσεις, βραβεύσεις, διπλωματικὲς συναντήσεις… ὅμως ἔχουμε ἀφιερώσει ἕνα ἡμίωρο γιὰ νὰ καταλάβουμε τὶς σημασίες ποὺ καλλιεργεῖ στὴν κοινωνία;

Ὁ ὕμνος προσπαθεῖ νὰ τιμήσει τὴν ἀξία τῆς ἐλευθερίας, ἐνῷ συντηρεῖ ὁ ἴδιος σχέση ἄγονη καὶ δουλικὴ μὲ τὸ παρελθόν, ἐγκλωβίζοντας στὴν πολὺ πρόσφατη ἱστορία μὲ τὸν πιὸ στενόχωρο δυνατὸ τρόπο, ὅταν ἡ ἐλευθερία περιορίζεται στὴν ἀρνητικὴ σημασία τῆς ἀπελευθέρωσης: σύμφωνα μὲ τὸ πλέον ταυτοτικὸ συμβολικὸ κείμενό του, ὁ σημερινὸς Ἑλληνισμὸς ἔχει συνεχῶς ἀνάγκη τὴν ἐχθρικὴ ἀπειλή. Καμμιά ἄλλη ἀρετὴ δὲν καταλαβαίνει ὁ ἑλληνικὸς ὕμνος, παρὰ μόνο ἐπιθυμεῖ τὸν λαό του λείψανο αὐτοθυσίας στὸν βωμὸ μιᾶς πολεμικῆς ἀπελευθέρωσης — ἡ ἱερότητα τῶν Ἑλλήνων ἀποδεικνύεται ἀποκλειστικὰ στὰ κόκκαλά τους.

Τὸ πάθος γιὰ ἀνακάλυψη ἀνθελληνισμοῦ δὲν ὀφείλεται ἐδῶ μόνο, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐμποδίζεται οὔτε ἐλάχιστα ἀπὸ ὕμνο ὁ ὁποῖος ἐμψυχώνει στὸν πόλεμο μὲ τέτοια ὁρμή, ὥστε νὰ ἀποκαρδιώνει στὴν εἰρήνη. “Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψι / τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή,” σημαίνει: δὲν σὲ γνωρίζω ἀπὸ τίποτε ἄλλο, μόνο ἔτσι ἔχεις νόημα γιὰ μένα, μὲ τὸ σπαθί, κλπ. Παρομοίως, “σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὄψι, / ποὺ μὲ βία μετράει τὴ γῆ,” σημαίνει: δὲν ἔχεις γιὰ μένα κανένα ἄλλο νόημα, παρὰ μόνο τὴν βία, κλπ. Ἡ καταστροφικὴ αὐτὴ μονομέρεια σὺν τοῖς ἄλλοις ἀφήνει ἀνεμπόδιστη νὰ διαρκεῖ ἐπ’ ἄπειρον τὴν φολκλορικὴ πρόσληψη τῆς Ἐπανάστασης, τὴν κιτσαρία τῶν εὐζώνων, μόνιμη σύνδεση τοῦ 21 μὲ τὸν περίγυρο κλαρίνων, ‘ἐθνικῶν’ χορῶν, κτὁ, ὁπότε ὁ Ἑλληνισμὸς καταντάει παραδομένος στὴν πνευματικὴ στειρότητα ἡμιάγριων βλαχαδερῶν.

Δὲν εἶναι σπάνιο γιὰ ἐθνικὸ ὕμνο νὰ τιμάει τὴν πολεμικὴ ἀνδρεία, ἐφόσον στὴν αὐτοθυσία βρίσκεται ἡ ἔσχατη ἐγγύηση γιὰ τὴν πραγματικότητα τῆς ἐθνικῆς ὑπόστασης. Ὅμως τὸ ‘ἔσχατο’ αὐτὸ δὲν εἶναι οὔτε τὸ πλέον θεμελιῶδες, οὔτε τὸ πλέον σημαντικό, ἀλλὰ συνέπειά τους, ἔστω δραματικῆς μορφῆς καὶ ἔντασης. Ἑπομένως συμφέρει νὰ προσέχει κανεὶς πόσο σπουδαία ἡ δυνατότητα ἑνὸς ὕμνου, καὶ ὅταν προβάλλει τὴν πολεμικὴ ἀρετή, νὰ τὴν ἐντάσσει στὴν εὐρύτερη δημιουργικότητα τῶν κοινωνικῶν ποιοτήτων ποὺ ἐπιτρέπουν, ἐμψυχώνουν καὶ ἀπαιτοῦν ἀνδρεία τῶν ὅπλων.

Ὦ πές, μπορεῖς νὰ δεῖς στῆς αὐγῆς τὸ πρῶτο φῶς
Ὅ,τι τόσο περήφανα χαιρετήσαμε στοῦ λυκόφωτος τὴν τελευταία ἀναλαμπή;
Τὶς πλατειὲς ζῶνες καὶ τὰ λαμπρά του ἀστέρια στὸν κίνδυνο μέσα τῆς μάχης,
Στὶς ἐπάλξεις ἐπάνω κοιτάζαμε τόσο γενναῖα ποὺ ἀνέμιζαν.
Καὶ τῶν πυραύλων ἡ κόκκινη ἀστραπή, οἱ βόμβες ποὺ ἔσκαγαν στὸν ἀέρα,
Δίναν ἀπόδειξη μέσα στὴν νύχτα πὼς ἡ σημαία μας ἦταν ἀκόμα ἐκεῖ.
Ὦ πές, τὸ λάβαρο αὐτό, γεμάτο ἀστέρια, κυματίζει ἀκόμα
Στὴν χώρα τῶν ἐλεύθερων, στὴν πατρίδα τῶν γενναίων;

Πρὶν ἀπὸ ὁτιδήποτε, ἀκούγεται ἀμοιβαία πρόσκληση νὰ διαπιστώσουν ἂν συνεχίζει νὰ ὑπάρχει ἀσφαλὲς ὅ,τι συγκεντρώνει τὴν τιμή τους. Ὁ ἥλιος ἀνατέλλει μετὰ ἀπὸ νύχτα μεγάλου κινδύνου. Δὲν ἦταν ποτὲ σίγουροι πὼς ἔχουν νικήσει, καὶ στρέφονταν διαρκῶς στὴν μεγάλη ἀξία τους γιὰ νὰ παίρνουν δύναμη. Μέσα ἀπὸ ὅλη τὴν φρίκη, ὅπως οἱ κρότοι καὶ οἱ λάμψεις ἀποδείκνυαν ὅτι ὁ πόλεμος δὲν ἔχει χαθεῖ ἀλλὰ οὔτε κερδηθεῖ, τὸ νόημα ἐπιτέλους φανερώνεται, καλεῖται μὲ τὸ ὄνομά του καὶ βεβαιώνεται ἄθικτο καὶ ἀσφαλὲς τὸ ἔμβλημα τῆς κοινωνίας τους, στρέφονται στὸν συμβολικὸ οὐρανὸ τῶν πολιτειῶν τους ἀνεμπόδιστο, ὁμολογῶντας ἔτσι ὅτι δὲν διεκδικοῦν γιὰ τὸν ἑαυτό τους ἄλλο γνώρισμα, παρὰ μόνο τὴν ἀφοσίωση στὸν κοινό τους βίο, καὶ γενναιότητα νὰ τὸν ὑπερασπίζονται καθένας μὲ τὴν ζωή του, μὲ τέτοια ἔνταση, ὥστε ἰδίως ἡ δική τους μπορεῖ νὰ ὀνομαστεῖ χώρα τῶν ἐλεύθερων καὶ πατρίδα τῶν γενναίων.
Ὅπως ἡ σημερινὴ Ἑλλάδα, τὸ ἀμερικανικὸ ἔθνος ἱδρύεται σὲ μιὰ ἐπανάσταση, ὅμως ὁ ὕμνος αὐτὸς δὲν καταγράφει νίκη ποὺ συντελέστηκε, ἀφορμὴ ὑπερηφάνειας γιὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὑπόσχεση νίκης γιὰ τὸ μέλλον, κυριαρχεῖ ἀνησυχία καὶ μιὰ προειδοποίηση, πὼς ἡ ἐλευθερία χρειάζεται συνεχῶς ἑτοιμότητα. Καὶ πάλι ἡ ἐλευθερία δὲν γίνεται ἀφῃρημένο ‘ἰδανικό,’ οὔτε ἁπλὸ πολεμικὸ κέρδος, ἀλλὰ κοινωνικὴ ἰδιότητα, καὶ ἀγαθὴ ὡς προϋπόθεση ἀκριβῶς τοῦ κοινωνικοῦ βίου.
Πουθενὰ σὲ ὅλη τὴν διάρκεια τοῦ ἀμερικανικοῦ ὕμνου καμμιά ὑπερβολή, τραχύτητα ἢ σκληρότητα δὲν διακόπτει τὴν σκέψη, μολονότι κανονικὴ μάχη ἐμφανίζεται καὶ μέχρι τέλους προϋποτίθεται, τὸ τραγούδι τους δὲν καταντάει ἐμβατήριο στρατιᾶς, ἔχοντας διαρκῶς ἐσωτερικότητα, χαρακτηρίζεται γιὰ τὴν παρατήρηση τῶν πραγμάτων καὶ τὴν περισυλλογὴ κοινωνίας μὲ σεβασμὸ γιὰ τὴν ὕπαρξή της συνολικά, γι’ αὐτὸ ἕτοιμης νὰ δίνει ὄχι μόνο στρατιωτικὲς μάχες, ἀλλὰ κυρίως προσωπικές, ὑποβάλλοντας καὶ ἐσωτερικὰ εὐθύνη, σεμνότητα καὶ σοβαρότητα.

Αρχική σελίδα


Σχετικές δημοσιεύσεις (αυτόματη επιλογή)